Говорниот развој претставува еден од најважните аспекти на целокупниот развој на детето. Иако читањето и пишувањето формално се учат во училишна возраст, нивната основа се гради многу порано, преку развојот на говорот и јазикот.

Недостатоците во говорно-јазичниот развој често се рефлектираат преку тешкотии во писмените вештини.

 

Со логопедот Илина Недановска поминуваме низ темата на најчестите предизвици во говорно-јазичниот развој, како родителите можат да ги препознаат и кои се ефективните методи за поддршка на детето во овие критични фази на развој.

 

Говорот како темел на писменоста

Пред детето да започне со читање и пишување, тоа мора да развие низа основни способности: да ги слуша и разликува гласовите, да ги поврзува во зборови, да го разбира значењето на јазикот и да ги организира мислите во реченици. Овие процеси се развиваат природно преку секојдневна комуникација, игра и интеракција со околината и претставуваат темел за подоцнежното учење.

Доколку во овој период постојат отстапувања или застој во говорниот развој, тие може да останат незабележани сè до моментот кога детето ќе се соочи со читањето и пишувањето.

 

Фонолошките вештини и читањето

Еден од клучните фактори што го поврзува говорниот развој со читањето е способноста детето да ги препознава и разликува гласовите во зборовите. Децата кои имаат тешкотии во оваа област често:

 

            •          мешаат слични гласови,

            •          тешко ги делат зборовите на слогови,

            •          имаат потешкотии со спојување гласови во збор.

 

Овие потешкотии директно се одразуваат на читањето, кое станува бавно, напорно и често проследено со грешки. Како резултат на тоа, детето може да ја изгуби мотивацијата за читање и учење.

 

Улогата на речникот и разбирањето

Развиениот говорен речник е основа за читање со разбирање. Детето може технички да ги препознава буквите и зборовите, но без соодветен речник тешко ќе го разбере значењето на текстот. Ова особено доаѓа до израз при учење нови содржини и во повисоките одделенија, кога текстовите стануваат покомплексни.

Недоволниот речник може да доведе до површно учење, тешкотии со одговарање на прашања и намалена самодоверба кај детето.

 

Говорот како основа за пишувањето

Пишувањето претставува сложен процес кој бара добра организација на мислите, правилна употреба на зборови и граматички структури. Детето најчесто пишува онака како што зборува. Доколку постојат потешкотии во формирањето реченици, во редоследот на зборовите или во јасноста на изразувањето, тие ќе се појават и во писмената форма.

Овие деца често имаат кратки, нецелосни или граматички неконзистентни текстови, што може погрешно да се протолкуваат како недоволен труд или интерес.

 

Важноста на раната идентификација и поддршка

Навременото препознавање на говорно-јазичните потешкотии и вклучувањето на соодветна стручна поддршка значително ја подобрува прогнозата за развојот на детето. Раната интервенција:

            •          ги зајакнува говорните и јазичните вештини,

            •          го олеснува процесот на читање и пишување,

            •          ја зголемува самодовербата и сигурноста кај детето,

            •          спречува подоцнежни академски и емоционални потешкотии.

 

Совет за родители

Вниманието кон говорниот развој уште од најрана возраст претставува клучен чекор кон успешен и образовен пат на детето, бидејќи навременото препознавање на евентуални отстапувања и рана стручна поддршка овозможуваат навремено насочување, полесно совладување на читањето и пишувањето и превенција на подоцнежни тешкотии во училишниот процес.